گاهی اوقات، برخی از رفتارهای چالش‌برانگیز و ادامه‌دار، در واقع ریشه در بیماری‌هایی دارند که با درمان مناسب، قابل‌بهبود هستند.

مروری کوتاه

در کودکان دارای اتیسم، بعضی رفتارهای غیرمعمول خیلی وقت‌ها به‌عنوان بخشی از نشانه‌های اتیسم در نظر گرفته می‌شوند. اما گاهی این رفتارها ریشه‌ی پزشکی دارند.

برای مثال، کودکی که بدنش را ناگهان به‌شدت می‌پیچاند، ممکن است دچار مشکل گوارشی باشد. کودکی که حاضر نیست دراز بکشد یا حتی به رختخواب برود هم ممکن است چنین مشکلی داشته باشد. هر دو رفتار می‌توانند نشانه‌ی این باشند که اسید معده به جایی برمی‌گردد که نباید. اگر کودک مدام روی سینه یا شکم خود ضربه می‌زند یا فشار وارد می‌کند، این هم می‌تواند نشانه‌ای از ناراحتی معده یا دستگاه گوارش باشد.

خیلی وقت‌ها والدین و حتی پزشکان ممکن است مشکلات جسمی را در کودکان دارای اتیسم، به‌ویژه کودکانی که صحبت نمی‌کنند، متوجه نشوند. این کودکان ممکن است نتوانند بگویند: «دلم درد می‌کند.» از طرفی، نشانه‌های جسمی در آن‌ها همیشه شبیه دیگر کودکان نیست. مثلاً در حالی که بعضی کودکان هنگام بیماری دچار استفراغ یا اسهال می‌شوند، کودک دارای اتیسم ممکن است فقط درد را تجربه کند.

موضوع وقتی پیچیده‌تر می‌شود که کودک در پردازش حسی هم تفاوت‌هایی داشته باشد؛ در این صورت ممکن است دقیقاً نداند درد از کدام بخش بدن می‌آید. برای همین، ممکن است بگوید «سرم درد می‌کند» در حالی که در واقع دل‌درد دارد.

به تغییرات رفتاری‌ای که ممکن است نشانه‌ی یک مشکل جسمی باشند، توجه کنید. وقتی کودک حال خوبی ندارد، ممکن است بیشتر دچار آشفتگی شود، پرخاشگری نشان دهد یا به خودش آسیب بزند. مثل هر انسان دیگری، درد و ناراحتی می‌تواند حال او را بد کند. اگر کودک نتواند بگوید که درد دارد، ممکن است آن‌قدر کلافه شود که با عصبانیت یا بی‌قراری شدید واکنش نشان دهد.

همچنین وقتی کودک احساس ناراحتی جسمی دارد، خوابیدن هم برایش سخت‌تر می‌شود. بنابراین، نرفتن به رختخواب یا مقاومت در برابر خواب هم می‌تواند نشانه‌ای باشد که مشکلی وجود دارد.

اگر یک کودک دارای اتیسم رفتارهای دشوار یا خطرناک نشان می‌دهد، مهم است که پیش از فکر کردن به داروهای روان‌پزشکی، ابتدا احتمال وجود علت‌های جسمی و پزشکی بررسی شود.

مقاله کامل

یکی از چیزهایی که باعث می‌شود اتیسم برای بسیاری از افراد پیچیده و گاهی دشوار به نظر برسد، رفتارهایی است که می‌توانند از حواس‌پرت‌کننده تا حتی خطرناک متغیر باشند. شکلک‌های تکراری صورت، حرکت‌های تکرارشونده، کوبیدن سر یا دیگر رفتارهای آسیب‌زننده به خود، بحران‌های رفتاری شدید و حتی پرخاشگری، از جمله رفتارهایی هستند که در کودکان دارای اتیسم نسبتاً شایع‌اند. به همین دلیل، خیلی وقت‌ها این رفتارها به‌عنوان بخشی از خود اتیسم در نظر گرفته می‌شوند و کمتر از خودمان می‌پرسیم که واقعاً چه معنایی دارند.

اما دکترفرهنگ دوست، متخصص علوم اعصاب که بیش از ۲۵ سال با کودکان دارای اتیسم کار و پژوهش کرده است، می‌گوید بعضی از رفتارهای دشوار در کودکان دارای اتیسم در واقع ممکن است ناشی از مشکلات پزشکیِ تشخیص‌داده‌نشده باشند.

توجیه‌های دیگری هم ممکن است وجود داشته باشد. دکتر فرهنگ دوست از یکی از کودکانی که درمان کرده بود مثال می‌زند؛ کودکی که به‌طور مداوم بالاتنه‌ی خود را به یک سمت می‌پیچاند و هم‌زمان سرش را به حالتی شبیه اسپاسم تکان می‌داد. ابتدا تصور می‌شد که این رفتار نوعی تیک یا تشنج باشد. اما پس از بررسی مشخص شد که کودک از ناراحتی شدید گوارشی رنج می‌برد.

این حرکت پیچشیِ اسپاسمی حالتی است که به آن سندرم ساندیفر گفته می‌شود؛ واکنشی که بدن برای جلوگیری از رسیدن اسید معده به مری نشان می‌دهد، چون این وضعیت دردناک است. وقتی مشکل رفلاکس معده‌ی کودک درمان شد، این رفتار ناآرام و آشفته هم از بین رفت.

دکتر فرهنگ دوست از کودک دیگری هم یاد می‌کند که به‌طور مداوم از رفتن به رختخواب خودداری می‌کرد. هر بار که او را می‌خواباندند، دوباره از جا بلند می‌شد و تلاش می‌کرد از تخت پایین بیاید و با مراقبانی که سعی می‌کردند آرامش کنند و دوباره بخوابانند، مقاومت می‌کرد. این ماجرا تقریباً هر شب تکرار می‌شد. اما بعداً مشخص شد که او هم رفلاکس شدید معده داشته و زمانی که دراز می‌کشیده، درد و ناراحتی‌اش بیشتر می‌شده است. با درمان مشکل جسمی، این مسئله‌ی رفتاری هنگام خواب هم برطرف شد.

دکتر فرهنگ دوست می‌گوید کودکانی که برای بررسی مشکلات گوارشی به متخصص مراجعه می‌کنند، نه‌چنان کم، دچار آسیب‌های شدید و دردناک ناشی از رفلاکس اسید معده هستند. مشکلات دیگری هم ممکن است در این کودکان وجود داشته باشد، از جمله:

1. یبوست
2. آلرژی
3. اگزما
4. التهاب لوزه
5. دردهای قاعدگی
6. عفونت گوش
7. عفونت ادراری
8. آسیب‌های جسمی
9. شکستگی استخوان

مشکلات پزشکی‌ای که نادیده می‌مانند

نادیده ماندن مشکلات پزشکی در کودکان دارای اتیسم، به‌ویژه کودکانی که از زبان گفتاری استفاده نمی‌کنند، اتفاق نادری نیست.

یکی از دلایل این است که کودکان در طیف اتیسم همیشه علائم بیماری را به همان شکلی که در سایر کودکان انتظار داریم نشان نمی‌دهند. برای مثال، اگر کودکی دچار مشکل گوارشی باشد، ممکن است در کودکان دیگر با استفراغ یا اسهال همراه باشد، اما کودک دارای اتیسم فقط درد را تجربه کند.

از سوی دیگر، بسیاری از کودکان دارای اتیسم نمی‌توانند به‌خوبی منشأ درد یا ناراحتی خود را مشخص کنند. ممکن است برای درک دقیق احساس‌شان یا بیان آن با کلمات، مهارت‌های لازم را نداشته باشند؛ و این فقط مربوط به کودکانی نیست که صحبت نمی‌کنند.

همچنین، چون بسیاری از کودکان دارای اتیسم در پردازش حسی تفاوت‌هایی دارند، ممکن است نتوانند دقیقاً تشخیص دهند درد از کدام بخش بدن می‌آید. برای همین، وقتی کودکی می‌گوید: «سرم درد می‌کند»، ممکن است در واقع دل‌درد داشته باشد، نه سردرد. این جمله شاید فقط راهی باشد برای گفتن این‌که: «حالم خوب نیست.»

اما به گفته‌ی دکتر فرهنگ دوست، دلیل دیگری هم وجود دارد: بعضی از این رفتارها آن‌قدر با اتیسم گره خورده‌اند که دیگر غیرعادی به نظر نمی‌رسند. مثلاً یک حرکت ناگهانی یا اسپاسم ممکن است به‌اشتباه تشنج در نظر گرفته شود، در حالی که در واقع واکنشی به درد است.

وی می‌گوید: «هر چیزی که شبیه پرش یا تکان باشد، لزوماً تشنج نیست. گاهی این حرکت‌ها تلاش کودک برای کم کردن ناراحتی‌اش هستند. حتی رفتارهای تکراری هم همیشه بخشی ذاتی از خود اتیسم نیستند.»

رفتارهایی که ممکن است اشتباه تعبیر شوند

برخی رفتارها ممکن است نشانه‌ی یک مشکل جسمی یا پزشکی باشند، از جمله:

1. قورت دادن مکرر یا حالت‌های غیرعادی صورت
2. ضربه زدن به سینه یا شکم
3. فشار دادن شکم
4. مقاومت در برابر خوابیدن
5. حرکت‌های تکراری
6. آسیب زدن به خود، مثل کوبیدن سر یا زدن خود
7. بحران‌های رفتاری شدید
8. پرخاشگری

چرا یک مشکل جسمی می‌تواند باعث بحران رفتاری یا پرخاشگری شود؟

دکتر فرهنگ دوست توضیح می‌دهد که همه‌ی کودکان وقتی حال جسمی خوبی ندارند، ممکن است رفتارهای منفی بیشتری نشان دهند. کودکان دارای اتیسم هم از این قاعده جدا نیستند. حتی ممکن است به دلیل این‌که درد دارند، اما نمی‌دانند چطور آن را بیان کنند یا متوقفش کنند، بیشتر دچار آشفتگی، انفجار احساسی یا پرخاشگری شوند.

به تغییرات توجه کنید

برای والدین و مراقبان، نکته‌ی مهم این است که به تغییرات رفتاری دقت کنند؛ به‌ویژه اگر رفتارهای منفی بیشتر شده‌اند یا رفتارهای تازه، غیرمعمول و ظاهراً بی‌دلیل ناگهان ظاهر شده‌اند.

اگر شدت رفتارهایی مثل آسیب به خود یا پرخاشگری بیشتر شده، مهم است که این موضوع جدی گرفته شود. دکتر فرهنگ دوست تأکید می‌کند:

«فوراً فرض نکنید که این رفتار فقط ناشی از اتیسم است یا حتماً ریشه‌ی روان‌پزشکی یا شناختی دارد.»

او همچنین هشدار می‌دهد که پیش از در نظر گرفتن داروهای روان‌پزشکی، باید احتمال وجود مشکلات جسمی بررسی شود:

«داروهای روان‌پزشکی نباید اولین راه‌حل برای این رفتارهای دشوار باشند.»

کودکان دارای اتیسم شایسته‌ی مراقبت پزشکی مناسب و دقیق هستند. درست است که پیدا کردن متخصصانی که در تشخیص مشکلات پزشکی در این کودکان مهارت کافی داشته باشند، همیشه آسان نیست، اما خبر خوب این است که بسیاری از این مشکلات جسمی — و در نتیجه رفتارهایی که به‌دنبال آن‌ها ظاهر می‌شوند — قابل درمان هستند.