برای کودکان مبتلا به اوتیسم، آموزش مهارتهای اجتماعی در سنین نوپایی میتواند تغییر بسیار بزرگی ایجاد کند. اما متأسفانه، اغلب کودکان اوتیستیک تا پس از شروع مدرسه تشخیص داده نمیشوند.
چرا تشخیص اوتیسم اغلب به تأخیر میافتد؟
- تشخیصهای دیگر اولویت پیدا میکنند: گاهی اوقات ابتدا به کودک، اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD) یا مشکلات پردازش حسی تشخیص داده میشود. اگرچه این تشخیصها اغلب درست هستند، اما برای دریافت درمان مناسب و کامل، کودک به تشخیص اوتیسم نیز نیاز دارد.
- احتیاط پزشکان: پزشکان اغلب اگر احتمال اختلال دیگری وجود داشته باشد، از تشخیص اوتیسم خودداری میکنند. آنها ترجیح میدهند اول ببینند روند رشد کودک چگونه پیش میرود.
- پنهان ماندن پشت تشخیص شدید ADHD: گاهی به کودکانی که همزمان هم ADHD و هم اوتیسم دارند، فقط تشخیص “ADHD شدید” داده میشود. سپس وقتی کودک به مدرسه میرود و مشکلات در بخشهای اجتماعی اوتیسم آشکارتر میشود، تازه متوجه میشویم مسئله عمیقتری در جریان است.
- پیچیدگی تشخیص اوتیسم: تشخیص اوتیسم در مقایسه با ADHD یا مشکلات حسی، برای یک پزشک عمومی سختتر است. ارزیابی اوتیسم نیازمند حداقل نیم ساعت زمان به همراه یک مصاحبه طولانی با والدین است که در یک معاینه معمولی گنجانده نمیشود.
- طیف گسترده علائم: علائم اوتیسم بسیار متنوع هستند و در کودکان مختلف، متفاوت به نظر میرسند. اگر پزشک کودک شما یک متخصص اوتیسم نباشد، ممکن است نتواند این علائم را به درستی شناسایی کند.
راه حل: اقدام فعالانه والدین
اگر فرزند خردسالی دارید که فکر میکنید ممکن است اوتیسم داشته باشد، بهترین کار این است:
- او را نزد یک متخصص سلامت روان (مانند روانپزشک کودک) ببرید که آموزش و تجربه خاص در زمینه اوتیسم کودکان دارد.
- اگر احساس میکنید پزشک فعلی متوجه برخی نشانهها نمیشود، با پزشک دیگری مشورت کنید.
تشخیص زودهنگام برای کودکان اوتیستیک بسیار مفید است. بنابراین بهترین راهکار این است که به جای “صبر کردن و منتظر ماندن” برای دیدن روند رشد، اقدام پیشگیرانه و فعالانه داشته باشید.
برای کودکان دارای اوتیسم، آموزش مهارتهای اجتماعی در سنین بسیار پایین، ترجیحاً قبل از سن مدرسه، میتواند تأثیر شگرفی بر رشد آینده آنها داشته باشد. اما متأسفانه بسیاری از کودکان از دریافت این مداخله حیاتی محروم میمانند.
برای بسیاری، مشکل این نیست که اصلاً تشخیصی دریافت نمیکنند، بلکه این است که ابتدا یک تشخیص دیگر برایشان مطرح میشود. معمولاً این تشخیص، اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD) است که توسط پزشک اطفال در سن ۲ یا ۳ سالگی داده میشود. یا به والدین گفته میشود که کودکشان مشکلات پردازش حسی دارد. سپس، تشخیص اوتیسم تا زمانی که کودک وارد مدرسه شده و فشارهای اجتماعی و آموزشی افزایش مییابد، به تعویق میافتد.
این تشخیصهای اولیه لزوماً نادرست نیستند. تخمین زده میشود که ۳۰ تا ۴۰ درصد از کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم، به ADHD نیز مبتلا هستند و چالشهای پردازش حسی نیز در کودکان اوتیستیک بسیار شایع است. اما مشکل زمانی رخ میدهد که متخصصان و والدین در همین مرحله متوقف میشوند. در حالی که این کودکان برای ADHD یا مشکلات حسی درمان دریافت میکنند، از درمانهایی که اثر به مراتب مهمتری بر زندگی آنها میگذارد (مانند آموزشهای اجتماعی) محروم میمانند.
دکتر فرهنگ دوست، متخصص علوم اعصاب و گفتاردرمانی، بر این موضوع تأکید میکند:
“شروع زودهنگام خدمات و درمانها آنقدر اهمیت دارد که نباید اجازه دهیم نبود یک تشخیص قطعی، مانع آن شود.”
فراتر از تشخیص سریع را ببینیم
دکتر میودونیک، متخصص رشد کودکان در بیمارستان کودکان بوستون، می گوید:
“یک تمایل رایج وجود دارد که وقتی یک بیمار تشخیص اولیهای دریافت میکند و علائمش با آن تشخیص مطابقت دارد، متخصصان به نوعی “تونل بینایی” دچار میشوند که در آن، ممکن است نشانههای دیگر نادیده گرفته شوند.”
تحقیقات نیز این خطر را تایید میکنند. دکتر میودونیک که سرپرست یک مطالعه منتشر شده در مجله پدیاتریکس است، میگوید: تشخیص اولیه «اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD)» به طور متوسط میتواند تشخیص اوتیسم را تا سه سال به تأخیر بیندازد.
بر اساس این مطالعه، کودکانی که ابتدا تشخیص ADHD گرفتهاند، در مقایسه با کودکانی که اوتیسم، اولین تشخیص آنها بوده است، تقریباً ۳۰ برابر بیشتر احتمال دارد که تشخیص اوتیسم را پس از ۶ سالگی دریافت کنند، این مطالعه، مشاهدات بالینی دکتر میودونیک را تأیید میکند:
“ما تعداد قابل توجهی کودک را در سنین بالاتر برای ارزیابی اوتیسم میبینیم که پیش از این، فقط تشخیص ADHD داشتهاند.”
دکتر فرهنگ دوست، پژوهشگر باسابقه و برجسته در حوزه اختلالات طیف اوتیسم، نیز نگرانی مشابهی دارد. او هشدار میدهد که تمرکز زودهنگام و انحصاری بر روی مسائل حسی، اگرچه ممکن است تا حدی مفید باشد، اما میتواند تشخیص اوتیسم را به تعویق بیندازد.
“ما کودکانی را در طیف اوتیسم میبینیم که سالهاست تحت گفتاردرمانی و کاردرمانی برای رفع مسائل حسی قرار گرفتهاند، در حالی که باید از همان ابتدا متخصصانی بر روی تقویت مهارتهای اجتماعی آنها کار میکردند.”
این مثال به خوبی نشان میدهد که چگونه یک تشخیص ناقص یا تمرکز بر یک جنبه، میتواند کودکان را از دریافت مداخلات ضروری و جامعتر محروم کند و زمان طلایی را برای کمک مؤثر به آنان از بین ببرد.
چرا اوتیسم در معاینات اولیه نادیده گرفته میشود؟
دکتر فرهنگ دوست می گوید دلایل متعددی وجود دارد که ارزیابیهای اولیه اوتیسم به تشخیص منجر نمیشوند. برای جلوگیری از تأخیر، والدین باید از این دلایل آگاه باشند:
۱. تمایل به تشخیصهای خوشبینانهتر: هم متخصصان و هم والدین به طور طبیعی به سمت تشخیصی جذب میشوند که پیشآگهی بهتری دارد. دکتر فرهنگ دوست میگوید: “طبیعی است که متخصصان قبل از دادن یک تشخیص مادامالعمر، بخواهند سطحی از اطمینان داشته باشند. بنابراین رویکرد اولیه اغلب این است که ابتدا مشکل قابل درمان را برطرف کنیم و سپس دوباره ارزیابی کنیم.”
۲. فرصت دادن به روند رشد: دکتر فرهنگ دوست اشاره میکند که متخصصان اطفال میخواهند به رشد کودک فرصت دهند، اما متأسفانه اغلب سعی میکنند به والدین اطمینان بدهند و مشاهدات و نگرانیهای آنان را جدی نمیگیرند.
۳. زمانبر بودن تشخیص اوتیسم: تشخیص اوتیسم در یک ویزیت کوتاه مطب ممکن نیست. ابزار استاندارد ارزیابی (ADOS) حداقل ۳۰ دقیقه زمان میبرد و باید با مصاحبهای چند ساعته با والدین همراه باشد.
۴. شباهت اوتیسم همراه با ADHD به ADHD شدید: دکتر فرهنگ دوست هشدار میدهد: “اغلب اصطلاح «ADHD شدید» را میشنوم که در تجربه من، معمولاً در نهایت اوتیسم از کار درمیآید.”
۵. طیف گسترده علائم اوتیسم: یک متخصص غیرحرفهای ممکن است نتواند علائم ظریف اوتیسم را تشخیص دهد. برای مثال، ممکن است تصور کند اگر کودک تماس چشمی برقرار میکند یا لبخند میزند، قطعاً اوتیسم ندارد.
۶. تمرکز انحصاری بر مسائل حسی: ممکن است مشکلات حسی کودک در مهدکودک شناسایی شود، اما دکتر فرهنگ دوست تأکید میکند که این مشکلات معمولاً تمام ماجرا نیستند.
توصیههای دکتر فرهنگ دوست به والدین:
- اگر به اوتیسم شک دارید، فرزندتان را نزد متخصصی ببرید که در تشخیص اوتیسم آموزش دیده و تجربه دارد
- اگر احساس میکنید تشخیص داده شده نادرست یا ناکافی است، نظر پزشک دومی را هم بگیرید
- به غریزه خود اعتماد کنید و مدافع فرزندتان باشید
دکتر فرهنگ دوست به والدین توصیه میکند: “خود را توانمند سازید. به خاطر فرزندتان از حقش دفاع کنید.” به یاد داشته باشید، رویکرد “صبر کن و ببین” اگر احتمال اوتیسم مطرح باشد، راهکار خوبی نیست. دریافت یک تشخیص دقیق و به موقع، کلید دستیابی به مداخلات موثر و ساختن بهترین آینده ممکن برای فرزندتان است.