بعضی از کودکان دارای اتیسم ممکن است ناگهان از کنار والدین، معلم یا مراقب خود دور شوند. گاهی این اتفاق میتواند خطرناک باشد. مثلاً ممکن است کودک در مدرسه، پارک یا حتی از خانه بیرون برود و گم شود.
این کودکان ممکن است به دلایل مختلفی این کار را انجام دهند. بعضی وقتها متوجه خطر نمیشوند. گاهی هم میخواهند چیز جالبی را دنبال کنند. بعضی از آنها هم از موقعیتهای استرسزا، صداهای بلند یا نور زیاد فرار میکنند.
دور شدن کودک میتواند باعث شود او گم شود یا آسیب ببیند. بعضی از کودکان هم ممکن است نتوانند اسم یا آدرس خود را به دیگران بگویند. حتی کودکانی که بهتر صحبت میکنند هم ممکن است در موقعیتهای پراسترس نتوانند خوب با دیگران ارتباط برقرار کنند.
پزشکان حالا میتوانند این رفتار را بهعنوان بخشی از مشکلات مرتبط با اتیسم ثبت کنند. این کار کمک میکند والدین، معلمان و پزشکان بهتر این موضوع را بشناسند و برای پیشگیری از آن راهحل پیدا کنند. استفاده از قفلهای ایمن، ردیاب و حمایت بیشتر در مدرسه میتواند به حفظ امنیت این کودکان کمک کند.
بعضی از کودکان دارای اتیسم ممکن است ناگهان از کنار والدین، معلم یا مراقب خود دور شوند. این رفتار که با عنوان دور شدن ناگهانی یا فرار از مراقب شناخته میشود، میتواند کودک را در معرض موقعیتهای خطرناک قرار دهد؛ از گم شدن در مکانهای عمومی گرفته تا نزدیک شدن به خیابان، بزرگراه یا منابع آب.
لیان کوپفربرگ کارتر، روزنامهنگار و فعال حوزهی اتیسم، میگوید پسرش میکی از حدود دو سالگی این رفتار را نشان میداد. او توضیح میدهد که فقط یک لحظه غفلت کافی بود تا میکی در فروشگاه، مرکز خرید یا هر فضای عمومی دیگری از نظر ناپدید شود. بعدها در خانه هم یاد گرفت چگونه قفل در را باز کند و بیرون برود. خانواده برای حفظ امنیت او ناچار شدند قفل اضافه و زنگ هشدار نصب کنند.
در آن زمان، کارتر هنوز نمیدانست که این رفتار در میان بسیاری از کودکان دارای اتیسم دیده میشود؛ کودکانی که ممکن است درک کمتری از خطر داشته باشند یا در موقعیتهای خاص، ناگهان از محل دور شوند.
این رفتار چقدر شایع است؟
نتایج یک پژوهش که با مشارکت بیش از ۸۰۰ والد انجام شد، نشان داد که حدود نیمی از کودکان ۴ تا ۱۰ سالهی دارای اتیسم دستکم یکبار از مراقبت بزرگسالان دور شدهاند. این میزان حدود چهار برابر بیشتر از خواهر و برادرهای بدون اتیسم آنهاست.
این رفتار بیشتر در حدود ۴ سالگی دیده میشود، اما در کودکان بزرگتر هم ادامه دارد. طبق همین پژوهش، نزدیک به ۳۰ درصد کودکان ۷ تا ۱۰ سالهی دارای اتیسم همچنان این رفتار را نشان میدهند؛ آماری که هشت برابر بیشتر از خواهر و برادرهای بدون اتیسم است.
تقریباً نیمی از والدین گفتهاند که کودکشان آنقدر طولانی گم شده بود که نگرانی جدی برای امنیت او ایجاد شده بود. حدود ۳۲ درصد نیز گزارش کردهاند که برای پیدا کردن فرزندشان با پلیس تماس گرفتهاند.
این رفتار میتواند پیامدهای خطرناکی داشته باشد. از هر سه خانواده، دو خانواده گفتهاند کودکشان یکبار تا آستانهی برخورد با خودرو پیش رفته بود. همچنین تقریباً یکسوم خانوادهها گزارش کردهاند که کودکشان در معرض خطر غرق شدن قرار گرفته بود.
چرا کودکان دارای اتیسم از مراقبت دور میشوند؟
پژوهشگران هنوز دلیل دقیق این رفتار را بهطور کامل نمینداند، اما والدین چند علت را بیشتر از بقیه مطرح کردهاند:
- لذت از اکتشاف: برخی کودکان صرفاً از دویدن و کشف کردن لذت میبرند.
- علاقه شخصی: بعضی دیگر میخواهند به جای موردعلاقهشان بروند، مثلاً پارک.
- فرار از استرس: گروهی تلاش میکنند از یک موقعیت استرسزا یا اضطرابآور فرار کنند؛ برای مثال، از فشارهای محیط مدرسه دور شوند.
- دنبال کردن علایق: بعضی نیز بهدنبال موضوعی که به آن علاقهی شدید دارند راه میافتند؛ مثل کودکی که به قطار علاقه دارد و به سمت ریل میرود.
- فرار از محرکهای حسی: در مواردی هم کودک در تلاش است از محرکهای حسی آزاردهنده مثل صداهای بلند یا نور شدید فاصله بگیرد.
متخصصان معمولاً این رفتار را به دو دسته تقسیم میکنند:
۱. رفتار هدفدار: برای مثال، اگر کودک بخواهد به مکانی مشخص برود.
۲. رفتار واکنشی: اگر برای فرار از یک موقعیت ناراحتکننده ناگهان بدود.
چرا این رفتار میتواند بسیار خطرناک باشد؟
کودکانی که از مراقبت بزرگسالان دور میشوند، در معرض خطر بالای گم شدن یا آسیب دیدن قرار دارند. برخی از آنها ممکن است نتوانند نام، آدرس یا شماره تماس خود را بیان کنند. حتی کودکانی که توانایی گفتاری بیشتری دارند نیز ممکن است در شرایط پراسترس نتوانند اطلاعات لازم را بهدرستی به دیگران منتقل کنند.
در بعضی موارد، کودک آنقدر درگیر چیزی میشود که توجهش را جلب کرده است که حتی به صدای نام خودش هم پاسخ نمیدهد. به همین دلیل، پیدا کردن او و برقراری ارتباط با او در شرایط اضطراری ممکن است دشوار شود.
ثبت پزشکی این رفتار چه اهمیتی دارد؟
در سال ۲۰۱۱، یک کد تشخیصی پزشکی برای رفتار دور شدن ناگهانی یا فرار از مراقب ثبت شد. این کد به پزشکان اجازه میدهد این رفتار را در کنار تشخیص اتیسم یا برخی اختلالات دیگر ثبت کنند.
وجود این کد چند فایدهی مهم دارد:
- کمک به شناخت بهتر این رفتار و افزایش پژوهش دربارهی آن.
- آموزش دقیقتر به نیروهای امدادی، پلیس و کارکنان خدمات اضطراری برای برخورد با این کودکان.
- تلاش برای تحت پوشش بیمه قرار گرفتن وسایل پیشگیرانه مانند قفلهای ایمن، هشدار در و پنجره و دستگاههای ردیاب.
یک تجربهی واقعی از خطر در مدرسه
لوری مکایلوین، رئیس انجمن ملی اتیسم، میگوید پسرش کانر از سهسالگی در مدرسه از مراقبان دور میشد. در هفتسالگی، او توانست با وجود هشدارهای مادرش، از محوطهی بازی مدرسه خارج شود. کانر به تابلوهای خروج علاقهی زیادی داشت و همین علاقه باعث شد از میان درختان به سمت بزرگراه برود.
خوشبختانه یک رهگذر او را پیدا کرد و سوار ماشین کرد تا مدرسهاش را پیدا کند. اما در این میان، کارکنان مدرسه هنوز با مادرش یا پلیس تماس نگرفته بودند. تنها زمانی که پلیس متوجه شد کارکنان مدرسه بهدنبال کودکی میگردند، مشخص شد که کانر متعلق به همان مدرسه است.
مکایلوین میگوید اگر مدرسه برنامهی مشخصی برای شرایط اضطراری داشت یا اگر کانر مدرک شناسایی همراهش بود، این وضعیت خیلی سریعتر و ایمنتر حل میشد.
حمایت مناسب میتواند از کودک محافظت کند
پس از این اتفاق، مادر کانر با کمک وکیل توانست در برنامهی آموزشی فردی او، یک همراه یکبهیک اضافه کند تا هنگام جابهجایی بین کلاسها یا رفتن به جلسات درمانی، در کنار او باشد.
این حمایت باعث شد کانر بتواند در مدرسهای آموزش ببیند که کودکان بدون اتیسم نیز در آن تحصیل میکردند. به همین دلیل، برخی متخصصان و والدین معتقدند ثبت و شناسایی این رفتار نهتنها باعث محدودتر شدن کودک نمیشود، بلکه میتواند به دریافت حمایتهای درست و حضور او در محیطهای مناسبتر کمک کند.
برای پیشگیری چه کارهایی میتوان انجام داد؟
شناخت این رفتار، نخستین قدم برای پیشگیری از خطر است. وقتی والدین، معلمان و درمانگران بدانند دور شدن ناگهانی در برخی کودکان دارای اتیسم رفتاری واقعی و جدی است، میتوانند برای آن برنامه داشته باشند. اقدامهای مفید عبارتند از:
- استفاده از قفلهای ایمن
- نصب هشدار برای در و پنجره
- استفاده از کارت یا دستبند شناسایی
- بهرهگیری از دستگاههای ردیاب
- آموزش کارکنان مدرسه و مراقبان
- داشتن برنامهی مشخص برای شرایط اضطراری
- در نظر گرفتن حمایتهای مدرسهای برای کودک
جمعبندی
دور شدن ناگهانی یا فرار از مراقب، رفتاری نسبتاً شایع در برخی کودکان دارای اتیسم است؛ رفتاری که میتواند به دلایل مختلفی مانند کنجکاوی، اضطراب، علاقهی شدید به یک موضوع خاص یا فرار از محرکهای حسی رخ دهد. با این حال، این رفتار ممکن است کودک را در معرض خطرهای جدی قرار دهد. شناخت بهتر این موضوع، ثبت پزشکی آن، آموزش والدین و معلمان، و فراهم کردن ابزارها و حمایتهای لازم، میتواند نقش مهمی در حفظ امنیت این کودکان داشته باشد.